بهمنيار بن المرزبان

مقدمه 12

التحصيل

در كتاب تحصيل قرينهء روشن وصريحى براي مسلمان بودن بهمنيار پيدا نمىشود . خطبه وخاتمه كتاب در نسخ موجود رنگ اسلامى دارد ولى معلوم نيست كه اينها از خود مؤلف است يا از نسّاخ ، خصوصا با توجه به اينكه در اين جهت ، نسخه‌ها مختلف است ، در مطاوي كلمات بهمنيار استشهاد به آية قرآن يا حديث نبوي يافت نمىشود بر خلاف استادش بو على كه از هر فرصتى در اين جهت استفاده مىكند . از طرف ديگر بسيار بعيد است كه بهمنيار بر مجوسي بودن باقي مانده باشد ، طرز تفكرش در مسائل توحيد ومسائل خير وشر به هيچ‌وجه با مجوسي بودن ، حتى در شكل توحيدي مجوسي كه تنها توحيد در ذات است نه در خالقيت ، سازگار نيست . در مباحث تقدم وتأخر ، براي تقدم بالشرف به افضليت أبو بكر بر عمر مثال مىزند ، ممكن است گفته شود كه اين دليل بر مسلمانى وتسنّن بهمنيار است ولى حقيقت اينست كه اين گونه تمثيلات در كتب علمي نه دليل بر مسلمانى مىشود ونه بر تسنّن . وفات وى در سال 458 هجرى است ، يعنى درست سى سال بعد از در گذشت استادش أبو على سينا . اينكه در كجا دفن شده است براي من مجهول است . وهمچنين درباره بهرام بن خورشيد بن ايزديار كه در مقدمه كتاب از أو به عنوان « الخال » ( دائى ) ياد مىكند وكتاب را براي أو نوشته است اطلاعى ندارم . واينكه چرا اين كتاب را براي اين شخص كه حتما يك إيراني فارسي زبان ( وشايد مجوسي ) است به زبان عربى نوشته است باز براي من مجهول است . صاحب روضات مىگويد ترجمه‌اى فارسي از التحصيل موجود است واحتمال مىدهد كه ترجمه از خود بهمنيار باشد . در مجلهء وحيد شماره‌هاى آذر ماه 1344 وديماه 1344 فاضل محترم جناب آقاى عبد الحسين حائري نسخه‌اى از ترجمه فارسي التحصيل معرفى كرده‌اند ودرباره اينكه آيا از خود بهمنيار است يا نه ؟ بحث كرده‌اند . بنده توفيق ديدن آن نسخه را پيدا نكرده‌ام .